Skip to content

Obserwuj nas

Otwórz w nowym oknie Wesprzyj
Return to mob menu
ClientEarth

15 grudnia 2021

Ochrona przyrody

Eksperci: można przełamać impas w tworzeniu parków narodowych

Odejście od tzw. weta samorządowego przy tworzeniu i powiększaniu parków narodowych, a jednocześnie przyjęcie zasady “nic o nas bez nas” – to jedna z rekomendacji analizy “Polskie Parki Narodowe” opublikowanej przez ClientEarth przy współpracy z Polityką Insight. Tymczasem w Ministerstwie Klimatu i Środowiska trwają prace nad ustawą o parkach narodowych, która ma gruntownie zmienić funkcjonowanie tych obiektów.

Ekspertki i eksperci Fundacji ClientEarth Prawnicy dla Ziemi, Polityki Insight, CASE i Uniwersytetu Jagiellońskiego przeanalizowali bariery prawne, ekonomiczne i społeczne, które sprawiają, że od ponad 20 lat nie powstał w Polsce żaden nowy park narodowy, a także zaproponowali konkretne i kompleksowe rozwiązania tego problemu.

– Obecne przepisy uzależniają tworzenie nowych parków narodowych od decyzji samorządów, a jednocześnie brakuje dobrego systemu działań osłonowych dla społeczności lokalnych. Nic dziwnego, że nowe parki nie powstają, a samorządy są niechętne ich tworzeniu. Ten impas można przełamać zapewniając samorządom „parkowym” i mieszkańcom rekompensatę utraconych korzyści oraz wsparcie rozwoju regionalnego w koegzystencji z parkiem – mówi Marta Klimkiewicz z ClientEarth.

Ekspertki i eksperci chcą zastąpić procedurę uzgodnienia projektowanych granic parku przez samorządy procedurą opiniowania opartą o rozbudowane konsultacje społeczne. Efektem takich konsultacji, oprócz stworzenia parku i określenia jego granic, powinien być program rozwojowy dla gmin „parkowych”, zawierający propozycje rekompensat i działań osłonowych dla społeczności lokalnej.

– Samorządom należy zapewnić wyrównanie finansowe tam, gdzie powstanie parku wiąże się z obniżeniem wpływów do budżetu danej gminy. Oprócz tego proponujemy szereg innych działań wyrównujących straty gmin, jak np. preferencyjne warunki dotacji i pożyczek czy wzrost wpływów z tytułu opłaty podatku leśnego. Okoliczni mieszkańcy zaś powinni mieć gwarancję zakupu drewna od parku narodowego, możliwość kontrolowanego pozyskania roślin i grzybów oraz system efektywniejszego zapobiegania szkodom wyrządzonym przez dzikie zwierzęta – wyjaśnia dr inż. Marcin Guzik, ekspert w zakresie ochrony przyrody i konsultant merytoryczny raportu.

W Polsce istnieją obecnie 23 parki narodowe, które zajmują łącznie zaledwie 1 proc. powierzchni naszego kraju. Najmłodszy z nich – Park Narodowy “Ujście Warty” – powstał w 2001 roku z inicjatywy społeczności lokalnej. Jednak to nie oznacza, że sieć parków narodowych jest kompletna. Przeciwnie, przyrodnicy od dawna bezskutecznie postulują utworzenie co najmniej trzech nowych struktur: Turnickiego, Mazurskiego i Jurajskiego Parku Narodowego. Od lat pojawiają się też apele o powiększenie tych już istniejących, w tym np. Białowieskiego Parku Narodowego.

– Parki narodowe są ważne nie tylko dla ochrony przyrody. Są potrzebne także ludziom, w wielu miejscach stały się zaczynem lokalnego rozwoju ekonomicznego i społecznego. Park narodowy utworzony w miejscu odległym i słabo zaludnionym przyczynia się do jego odkrycia przez turystów i napędza gospodarkę, z kolei w miejscach już wcześniej chętnie odwiedzanych – staje się gwarantem zachowania walorów przyrodniczych i możliwości korzystania z nich także w przyszłości – mówi prof. Jerzy Szwagrzyk, kierownik Katedry Bioróżnorodności Leśnej Wydziału Leśnego Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie.

Poważną barierą w rozwoju sieci parków narodowych jest sposób ich finansowania. Obecnie parki z uwagi na brak środków nie mogą realizować części swoich zadań ustawowych. Brak funduszy przekłada się często na niepełne wykonanie przez parki działań ochronnych, monitoringu przyrodniczego czy zadań związanych z właściwym zarządzaniem ruchem turystycznym.

– Optymalnym rozwiązaniem byłoby utworzenie funduszu celowego, który zapewni dodatkowe finansowanie parków narodowych – Funduszu Parków Narodowych. Mógłby być zasilany z różnych źródeł, w tym ze środków Lasów Państwowych, opłat za wyłączenie z produkcji gruntów ornych, a także przychodów uzyskanych przez Wody Polskie z tytułu opłat za usługi wodne – stwierdza dr Guzik.

W Ministerstwie Klimatu i Środowiska trwają obecnie prace nad ustawą o parkach narodowych. Jej treść nie jest jeszcze znana.

– Zgodnie z zapowiedziami ministerstwa projekt powinien wkrótce zostać poddany konsultacjom społecznym. Potrzebujemy nowych parków narodowych, bo to najskuteczniejsze narzędzie obszarowej ochrony przyrody. W Polsce wciąż są miejsca, które takiej ochrony nie mają, choć na nią zasługują. Kompleksowa zmiana prawa pozwoli na tworzenie i powiększanie parków narodowych z poszanowaniem potrzeb i praw lokalnych społeczności, bez istotnych negatywnych skutków finansowych dla budżetu państwa – mówi Marta Klimkiewicz z ClientEarth.

Raport „Polskie Parki Narodowe” dostępny jest tutaj, zaś jego streszczenie tutaj.

ClientEarth używa plików cookie by poprawić funkcjonalność strony. Pozostając na tej stronie wyrażasz zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Przeczytaj naszą politykę prywatności.

Aby wyrazić zgodę na użycie nieobowiązkowych plików cookie, kliknij przycisk Kontynuuj.