Polacy nie mają wpływu na decyzje o wodzie. ONZ mówi: to niezgodne z prawem.

ONZ-owski Komitet ds. Przestrzegania Konwencji z Aarhus przekazał stronom – ClientEarth i polskiemu rządowi – projekt zaleceń w sprawie pozwoleń wodnoprawnych. Stwierdził w nim, że polskie przepisy uniemożliwiające udział społeczeństwa w tych postępowaniach oraz zaskarżanie wydanych pozwoleń wodnoprawnych do sądu naruszają prawo międzynarodowe.

Skargę w tej sprawie (ACCC/C/2017/146) złożyliśmy do Komitetu w 2017 roku.

Pozwolenia wodnoprawne

Pozwolenia wodnoprawne dotyczą między innymi poboru wody, zrzutów ścieków czy funkcjonowania zapór. Na etapie ich wydawania zapadają decyzje o jakości wód w Polsce na kolejne dekady – wiele z wciąż obowiązujących pozwoleń wydanych było 20-30 lat temu, w zupełnie innych warunkach klimatycznych i hydrologicznych. Ekstremalne zjawiska są nową normą, a nie anomalią - susze i powodzie to już stały problem. Na dodatek tylko 1% polskich rzek jest w dobrym stanie. W katastrofie na Odrze straciliśmy 3 miliony ryb, a jedną z jej przyczyn były zrzuty zasolonych wód kopalnianych, które odbywały się na podstawie pozwoleń wodnoprawnych.

Niezależnie od tego, czy chodzi o działanie wielkiej zapory, czy zrzut ścieków przez kopalnię, decyzje o wodzie to decyzje o naszym bezpieczeństwie.

- Maja Starosta, prawniczka ClientEarth.

Mimo to przy wydawaniu wielu pozwoleń wodnoprawnych ludzie i organizacje społeczne są jak ryby: nie mają głosu. Dlatego w 2017 roku jako ClientEarth skierowaliśmy w tej sprawie skargę do Komitetu.

Wstępne zalecenia Komitetu

Po 9 latach postępowania Komitet w swoim projekcie zaleceń uznał, że:

• pozwolenia wodnoprawne muszą być wydawane w postępowaniach umożliwiających udział społeczeństwa i podlegać kontroli sądowej,

• organizacje społeczne zajmujące się ochroną środowiska powinny mieć prawo uczestniczenia w tych postępowaniach oraz mieć możliwość zaskarżania pozwoleń wodnoprawnych do sądu. 

Teraz strony mają czas na przedstawienie swoich uwag. Po przyjęciu ostatecznych zaleceń Polska będzie zobowiązana do podjęcia działań w celu dostosowania przepisów do wymogów Konwencji z Aarhus, a Komitet będzie monitorował ich wdrażanie.

Systemowy problem w Polsce

To już trzecie zalecenie w kierunku Polski w ciągu ostatnich miesięcy, w którym Komitet wskazuje na systemowe problemy z dostępem do wymiaru sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska. Poza pozwoleniami wodnoprawnymi, Polska musi także umożliwić społeczeństwu zaskarżanie programów ochrony powietrza oraz planów urządzenia lasu.

O sprawie będziemy informować na bieżąco.