Społeczności energetyczne zostały uregulowane w przepisach prawa wspólnotowego Unii Europejskiej. Kluczowe akty prawne to:
1. Dyrektywa (UE) 2018/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych (tzw. RED II)
· Link do tekstu dyrektywy http://data.europa.eu/eli/dir/2018/2001/2024-07-16
· Artykuł 2(16) – definiuje pojęcie Renewable Energy Community (REC), czyli społeczności energetycznej działającej w zakresie energii odnawialnej.
· Artykuł 22 – określa prawa, obowiązki i ramy umożliwiające funkcjonowanie REC.
2. Dyrektywa (UE) 2019/944 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej (tzw. IEMD)
· Link do tekstu dyrektywy: http://data.europa.eu/eli/dir/2019/944/oj
· Artykuł 2(11) – definiuje Citizen Energy Community (CEC), czyli obywatelską społeczność energetyczną.
· Artykuły 16–17 – określają prawa, obowiązki oraz zasady uczestnictwa w rynku energii.
Celem dyrektyw RED II i IEMD jest stworzenie ram prawnych umożliwiających ich tworzenie i funkcjonowanie zgodnie z celami określonymi w prawie wspólnotowym. Same dyrektywy nie mają bezpośredniego zastosowania w państwach członkowskich – konieczna jest ich transpozycja do prawa krajowego. Zatem to od sposobu, w jaki Polska przełoży przepisy dyrektywy REDII oraz IEMD na własne regulacje, zależy jak w praktyce będą funkcjonowały społeczności energetyczne w naszym kraju.
Skuteczne wsparcie wymaga systemowego podejścia – stworzenia jasnych ram regulacyjnych, uproszczonych procedur administracyjnych oraz mechanizmów wsparcia (tzw. enabling framework), które zapewnią sprawiedliwe i konkurencyjne warunki działania. To szczególnie ważne, ponieważ rynek energii jest silnie regulowany i zdominowany przez duże koncerny energetyczne, dysponujące znacznymi budżetami, profesjonalna kadrą i wiedzą techniczną.
Do tej pory znaczna część państw członkowskich nie wdrożyła w pełni przepisów dyrektyw REDII i IEMD, co poważnie utrudnia rozwój społeczności energetycznych. Powoduje to utrzymanie barier systemowych, takich jak: niejasne definicje, luki prawne, skomplikowane procedury administracyjne wydłużające czas rejestracji, czy problemy z przyłączeniem do sieci elektroenergetycznej.
Gdy społeczności energetyczne napotykają bariery systemowe, mogą sięgać po narzędzia prawne, aby egzekwować swoje prawa i usuwać przeszkody systemowe, np. zaskarżyć decyzje odmawiającą rejestracji. Takie działania nie tylko pomagają w konkretnych przypadkach, ale mogą również przyciągać uwagę opinii publicznej, inicjować debatę polityczną i przyspieszać proces legislacyjny.