Zdrowe rzeki, mokradła i lasy wzmacniają bezpieczeństwo państwa.

Mimo ewolucji broni, amunicji i pojazdów wojennych, przyroda pozostaje bardzo ważnym elementem prowadzonych walk. Zbiorniki wodne, cieki, mokradła i stare lasy wciąż stanowią skuteczną barierę terenową, która spowalnia lub uniemożliwia ruchy wojsk przeciwnika.

Ponadto zdrowe mokradła, dzikie doliny rzeczne i stare lasy przy wschodniej granicy mogą lepiej zatrzymywać wodę, gdy przychodzi powódź, i lepiej trzymać ją, gdy przychodzi susza, tym samym skuteczniej chroniąc mieszkańców Podlasia i Lubelszczyzny.

Zielona Tarcza Wschód ma być uzupełnieniem Tarczy Wschód, czyli przyjętego przez radę ministrów Narodowego Programu Odstraszania i Obrony, którego realizacja ma kosztować 10 miliardów złotych i zakończyć się w 2028 roku.

Zielona Tarcza Wschód pokazuje, jak wykorzystać przyrodę jako część systemu obrony. 

Prawo odbudowy przyrody daje narzędzia, by zrobić to w praktyce.

80%

siedlisk w UE jest w złym stanie

20%

obszarów lądowych i morskich UE musi zostać objęte środkami odbudowy do 2030

2026

powstaje plan odbudowy przyrody

10 mld

budżet na Narodowy Program Odstraszania i Obrony

Dlaczego przyroda ma znaczenie
dla bezpieczeństwa?

Zdrowe ekosystemy zwiększają odporność

na powodzie, susze i kryzysy, w tym militarne.

Bagna topią ciężki sprzęt wojskowy

co pokazał m.in. przypadek zatonięcia 70-tonowego pojazdu Herkules, którym w ramach ćwiczeń wiosną 2025 roku przemieszczali się po Litwie amerykańscy żołnierze.

Gęste lasy spowalniają wojska

co widać było podczas Wojny Zimowej na pograniczu Finlandii z ZSRR z lat 1939-1940, kiedy to Armia Czerwona musiała zmierzyć się z grząskimi, leśnymi i bagnistymi terenami Finlandii, co przełożyło się na poważne problemy z logistyką i pełnym wykorzystaniem technicznego potencjału. Zwłaszcza jeśli chodzi o artylerię i czołgi.

Rzeki funkcjonują jako linie obrony

przykłady z historii obejmują Ukraińską rzekę Irpień, która powstrzymała rosyjskie wojska przed dotarciem do Kijowa, rzekę Dniepr, która udaremniła atak na Mikołajów, czy znaczne straty poniesione przez rosyjską armię podczas próby sforsowania rzeki Doniec.

Z
Teren też walczy. Odbudowa przyrody to inwestycja w bezpieczeństwo i odporność naszego kraju.

Marta Klimkiewicz

Kierowniczka zespołu ds. ekosystemów lądowych i słodkowodnych

Czym jest prawo odbudowy przyrody?

  1. Nature Restoration Regulation

    Nature Restoration Regulation, czyli prawo odbudowy zasobów przyrodniczych daje państwom szansę na odbudowę swoich ekosystemów.

  2. Prawo weszło w życie w 2024 roku.

    W 2026 roku Polska musi przygotować Krajowy Plan Odbudowy Zasobów Przyrodniczych, w którym pokaże, jak zamierza chronić swoją przyrodę.

  3. Zobowiązania Polski:

    Odbudowa co najmniej 20% obszarów do 2030 roku , objęcie działaniami wszystkich ekosystemów do 2050 roku, przygotowanie krajowych planów odbudowy przyrody, monitorowanie efektów i raportowania postępów.

Odbudowa przyrody + obrona granic = Zielona Tarcza Wschód

Przyroda jest kluczowa dla bezpieczeństwa kraju, w tym bezpieczeństwa militarnego. 

Obecnie:

  • Powstaje system ochrony wschodniej granicy w ramach Tarczy Wschód - Narodowego Programu Odstraszania i Obrony,
  • Powstaje Krajowy Plan Odbudowy Zasobów Przyrodniczych do wdrożenia na terenie całego kraju. 

Działania z zakresu odbudowy przyrody przewidziane w Krajowym Planie Odbudowy Zasobów Przyrodniczych powinny zostać połączone z budową Tarczy Wschód. 

Odbudowa naturalnych barier mokradeł, dzikich dolin rzecznych, starych lasów powinna stanowić uzupełnienie „szarej” infrastruktury obronnej, takiej jak rowy przeciwczołgowe, zapory czy jeże żelbetowe.    

Wspólne planowanie i realizacja tych działań umożliwi lepsze wykorzystanie środków publicznych, łącząc działania na rzecz bezpieczeństwa, odbudowy przyrody i odporności klimatycznej. Dzięki temu „Tarcza Wschód” może stać się „Zielona”. 

Potrzebne są szybkie i zdecydowane działania na poziomie krajowym. Nature Restoration Regulation daje narzędzia, by urzeczywistnić  Zieloną Tarcza Wschód, która wzmocni bezpieczeństwo Polski. Nie możemy zmarnować tej szansy.

Raport: Zielona Tarcza Wschód (2025)

Wobec rosnących zagrożeń militarnych i klimatycznych Polska stoi dziś przed wyzwaniem budowy odporności państwa w wielu wymiarach. Przyroda może stanowić odpowiedź na to wyzwanie  i - jako część infrastruktury krytycznej - wspierać obronność Państwa będąc dopełnieniem „Tarczy Wschód”, Narodowego Programu Odstraszania i Obrony.

Link do raportu.

Czytaj więcej

Ministerstwo Obrony Narodowej - Tarcza Wschód
Rzeczpospolita - Czym jest Zielona Tarcza Wschód? Rozmowa z prof. Michałem Żmihorskim, współtwórcą koncepcji
Polska Akademia Nauk - Zielona Tarcza Wschód. Bagna w służbie obronności