Jak budować odporność energetyczną Polski i UE? „Kluczem są społeczności energetyczne”.

Nowy pakiet energetyczny dla obywateli (ang. Citizens Energy Package) opublikowany przez Komisję Europejską wskazuje, że każdy z nas może korzystać z czystej i stabilnej cenowo energii, jednocześnie budując lokalną odporność. Kluczową rolę mogą odegrać społeczności energetyczne umożliwiające wspólne inwestowanie w lokalne OZE, także mieszkańcom miast i budynków wielorodzinnych.  To wyjątkowa szansa na wzmocnienie niezależności energetycznej Polski – pod warunkiem zmian w krajowych przepisach i stworzenia spójnej strategii.

„Ludzie chcą wytwarzać własną energię: to rozwiązanie jest tańsze, czystsze, daje poczucie sprawczości i zapewnia własne, niezależne źródło prądu w czasach niestabilności geopolitycznej i rozchwianych rynków energii” – komentuje Anna Frączyk, prawniczka naszej Fundacji i specjalistka w dziedzinie energetyki. „Odporność to słowo, które słychać ze wszystkich stron, a energetyka obywatelska ma kluczowe znaczenie dla jej budowania” – dodaje.

Odporność energetyczna a OZE

Oddolne i wspólnotowe projekty OZE realizowane w ramach społeczności energetycznych dostarczają czystą i tanią energię oraz budują niezależność i odporność na poziomie lokalnym. Uczestnicy obniżają rachunki za prąd, a wytworzony kapitał pozostaje w regionie, wspierając lokalne firmy i miejsca pracy. Takie inicjatywy zwiększają bezpieczeństwo energetyczne budując niezależność od wahań cen na globalnych rynkach energii. Jednocześnie budują świadomość dotyczącą korzystania z energii i zachęcają do podejmowania bardziej zrównoważonych wyborów.

„Rynek energii już odczuwa skutki działań wojennych w Iranie. To kolejny w ostatnich latach poważny szok cen energii. Tymczasem potencjał energetyki obywatelskiej, zwłaszcza społeczności energetycznych, które mogą skutecznie wspierać gospodarstwa domowe i drobnych przedsiębiorców, wciąż nie jest w pełni wykorzystywany.” – podkreśla ekspertka.

„Komisja Europejska proponuje kolejne działania mające odblokować rozwój społeczności energetycznych i dobrze, że widzimy działania w tym kierunku. Jednak kluczowe znaczenie ma pełne wdrożenie już istniejących unijnych dyrektyw, które tworzą fundamenty dla funkcjonowania społeczności energetycznych. Bez mocnych podstaw nie uda się zbudować działającego systemu, a nowe przepisy pozostaną bezużytecznymi dokumentami i nie przyczynią się do rozwoju lokalnych OZE.”

Citizens Energy Package

Opublikowany przez Komisję Europejską w połowie marca Citizens Energy Package podkreśla, że dostęp do czystej i przystępnej cenowo energii jest warunkiem, bez którego obywatele nie mogą w pełni korzystać ze swoich praw. Pakiet ma ułatwić obywatelom i lokalnym społecznościom udział w produkcji energii odnawialnej m.in. poprzez rozwój społeczności energetycznych. Pomoże to wzmocnić lokalną niezależność energetyczną i zwiększyć odporność. Jest to szczególnie ważne w czasie rosnących cen energii i utrzymującej się zależności UE od importowanych paliw kopalnych. W tak niespokojnych czasach problem ubóstwa energetycznego jest coraz bardziej widoczny, a społeczności energetyczne mogą być jednym z rozwiązań.

Co stoi na przeszkodzie taniej energii?

Jednak, aby tania energia wytwarzana lokalnie i w ramach społeczności energetycznych stała się rzeczywistością, konieczne jest pełne wdrożenie dyrektyw REDII i IEMD oraz stworzenie spójnych ram dla rozwoju społeczności energetycznych na poziomie krajowym.

Mimo że Polska formalnie wdrożyła dyrektywy RED II (2018/2001) i IEMD (2019/944) wprowadzając do prawa definicje i podstawy działania społeczności energetycznych, proces ten nie jest ukończony. Obecne regulacje nie sprzyjają tworzeniu oddolnych inicjatyw energetycznych i ograniczają potencjał lokalnych społeczności do wspólnego inwestowania w OZE.

„Potrzebne jest systemowe i kompleksowe podejście – od uproszczenia procedur administracyjnych i wprowadzenia mechanizmów wsparcia finansowego, przez jasne zasady współpracy z operatorami systemów dystrybucyjnych, po szerszą promocję oraz uwzględnienie społeczności energetycznych w lokalnych dokumentach strategicznych. Bez tego trudno będzie wykorzystać możliwości jakie dają społeczności energetyczne.” – komentuje Frączyk.

„O transformacji energetycznej najczęściej mówi się w kontekście dużych inwestycji w farmy słoneczne czy wiatrowe. Wciąż jednak nie doceniamy potencjału oddolnych, wspólnotowych inicjatyw w energetykę odnawialną. Tymczasem droga do większej odporności energetycznej kraju zaczyna się w naszej okolicy - na dachach domów, szkół czy lokalnych firm. Warto wykorzystać ten potencjał z korzyścią dla mieszkańców i lokalnej gospodarki.” – dodaje prawniczka.

Dowiedz się więcej o społecznościach energetycznych

Społeczności energetyczne to oddolne inicjatywy tworzone przez obywateli, jednostki samorządu terytorialnego (JST) oraz małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP), które wspólnie wytwarzają, zarządzają i dzielą się energią odnawialną na poziomie lokalnym. Ich członkowie inwestują lub obejmują udziały we wspólnej instalacji OZE. Społeczność energetyczna ma osobowość prawną, działa w oparciu o dobrowolne zaangażowanie swoich członków i jest przez nich demokratycznie zarządzana. Zapraszamy do obejrzenia animacji, która pokazuje jak to działa.