Nowy raport „Wolne rzeki": w Polsce usunięcie bariery bywa trudniejsze niż jej zbudowanie

W Polsce na każdy kilometr rzeki przypada niemal jedna sztuczna bariera - jaz, próg lub zapora. Łącznie to ponad 80 tysięcy przeszkód, z których wiele jest przestarzałych i nie pełni już żadnej funkcji. Nowy raport ClientEarth „Wolne rzeki. Jak prawo może wspierać renaturyzację europejskich rzek" pokazuje, że to nie tylko problem przyrody, ale i bezpieczeństwa wodnego kraju.

Raport porównuje systemy prawne trzech państw - Polski, Finlandii i Francji. W latach 2020–2024 Finlandia usunęła 173 bariery, Francja aż 383, a Polska zaledwie 10. Ta sama Europa i te same unijne cele, a tak różne rezultaty. Różnica nie wynika z chęci, lecz z prawa i instytucji - w Polsce usunięcie bariery bywa trudniejsze niż jej zbudowanie.

Dlaczego to ważne dla nas wszystkich? Rzeka, która może swobodnie płynąć i rozlewać się tam, gdzie to naturalne, lepiej zatrzymuje wodę w krajobrazie, zasila wody podziemne i łagodzi fale powodziowe. To realna ochrona miejscowości, rolnictwa i ludzi mieszkających w dolinach - zarówno przed suszą, jak i przed powodzią. Europejskie rzeki przegradza dziś około 1,2 miliona sztucznych barier, a unijne rozporządzenie o odbudowie przyrody zobowiązuje państwa do ich inwentaryzacji i priorytetowego usuwania tych przestarzałych. Cel UE to przywrócenie swobodnego przepływu na co najmniej 25 000 km rzek.

Czego brakuje Polsce? Kompletnego rejestru barier, jasnych kryteriów priorytetyzacji, procedur dla obiektów bez znanego właściciela oraz finansowania dostępnego nie tylko dla administracji centralnej, ale też samorządów i organizacji. Francja i Finlandia pokazują, że systemowe podejście realnie działa.

Raport „Wolne rzeki" przygotowali: Maria Włoskowicz , Suvi-Tuuli Puharinen (część fińska) i Coline Robert (część francuska). Wydawcą jest Fundacja ClientEarth Prawnicy dla Ziemi. Pełna wersja raportu jest dostępna w sekcji „Materiały do pobrania".