Skip to content

Obserwuj nas

Otwórz w nowym oknie Wesprzyj
Return to mob menu
ClientEarth

7 maja 2020

Ochrona przyrody

Czy organizacje ekologiczne zmieniły zdanie w sprawie ochrony Puszczy Białowieskiej? – Q&A

Najpoważniejsza od dziesięcioleci susza zwiększa ryzyko pożarów lasów w całym kraju. Dotyczy to również Puszczy Białowieskiej. Organizacje zrzeszone w Koalicji Kocham Puszczę zaapelowały do Ministra Środowiska o podjęcie pilnych działań, które zabezpieczą Puszczę i jej mieszkańców przed ogniem. Część mediów błędnie zinterpretowała to jako apel o powrót do intensywnej wycinki w Puszczy.

Organizacje pozarządowe zaangażowane w ochronę Puszczy Białowieskiej od pięciu lat konsekwentnie powtarzają: wycinka w latach 2016 – 2018 była szkodliwa dla przyrody i niezgodna z polskim i unijnym prawem, ale usuwanie pojedynczych drzew zagrażających bezpieczeństwu w świetle obowiązujących przepisów jest i zawsze było dopuszczalne. W związku z pojawiającymi się w mediach i wypowiedziach polityków błędnymi interpretacjami postulatów Koalicji Kocham Puszczę, przypominamy fakty dotyczące Puszczy Białowieskiej i nasze stanowisko dotyczące jej ochrony.

O co chodzi w sporze o Puszczę Białowieską?

Puszcza Białowieska to polsko – białoruski kompleks leśny o wyjątkowych walorach przyrodniczych. Cała polska część Puszczy ma status obszaru Natura 2000. 17% powierzchni polskiej Puszczy objęta jest ochroną jako park narodowy, jednak większością tego kompleksu leśnego zarządzają Lasy Państwowe.

W marcu 2016 roku ówczesny minister środowiska Jan Szyszko podpisał aneks do planu urządzenia lasu dla nadleśnictwa Białowieża. Umożliwiło to znaczne zwiększenie pozyskania drewna z Puszczy Białowieskiej. Następnie zezwolono na prowadzenie wycinki w drzewostanach ponad stuletnich, gdzie – zgodnie z obowiązującym planem zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000 Puszcza Białowieska – nie powinno się prowadzić gospodarki leśnej. Decyzje te były motywowane trwającą gradacją kornika drukarza.

Przyrodnicze organizacje pozarządowe dostrzegły w tych decyzjach poważne zagrożenie dla Puszczy Białowieskiej. W odpowiedzi na to zagrożenie organizacje ClientEarth Prawnicy dla Ziemi, Greenpeace, Greenmind, WWF, Dzika Polska i Pracownia na Rzecz Wszystkich Istot stworzyły Koalicję Kocham Puszczę. Działania Koalicji służyły wyłącznie ochronie Puszczy Białowieskiej przed wycinką i nie miały związku z afiliacją polityczną ówczesnych władz. Koalicja, podobnie jak liczni naukowcy i instytucje naukowe w Polsce i zagranicą, wskazywała, że kornik drukarz jest naturalnym i kluczowym elementem ekosystemu puszczańskiego, tak samo jak znaczne ilości martwego drewna, a intensywna wycinka stanowi poważne zagrożenie dla wyjątkowych wartości przyrodniczych Puszczy. Koalicja zdecydowanie sprzeciwiała się planom wycinek i wskazywała, że decyzja ministra Jana Szyszki jest szkodliwa oraz niezgodna z polskim i europejskim prawem.

Czy Koalicja Kocham Puszczę zmieniła zdanie w sprawie wycinki w Puszczy Białowieskiej?

Nie. Koalicja podtrzymuje swoje negatywne stanowisko w odniesieniu do wycinki prowadzonej w Puszczy Białowieskiej w latach 2016-2018. Koalicja sprzeciwia się również planom zwiększenia pozyskania drewna w Puszczy w przyszłości.

Czy Koalicja Kocham Puszczę apeluje o wznowienie działań, przeciwko którym protestowała?

Nie. W latach 2016 – 2018 prowadzono wycinkę w celu zwalczania gradacji kornika drukarza. Wycinano wówczas i wywożono ogromne ilości drzew na rozległych fragmentach Puszczy. Tymczasem obecnie Koalicja Kocham Puszczę apeluje o obalenie nielicznych, starannie wybranych drzew w bezpośrednim sąsiedztwie linii energetycznych, których samoistny upadek mógłby uszkodzić instalacje i spowodować pożar. Intensywna wycinka z lat 2016 – 2018 i usuwanie drzew zagrażających bezpieczeństwu to skrajnie odmienne działania, których porównywanie jest nieuzasadnione. Organizacje pozarządowe niejednokrotnie wskazywały, że prowadzenie punktowych cięć ze względów bezpieczeństwa przy zachowaniu odpowiednich procedur jest uzasadnione i zgodne z polskim i unijnym prawem.

Czy w Puszczy Białowieskiej można wycinać drzewa zagrażające bezpieczeństwu?

Tak. Cięcia ze względów bezpieczeństwa, czyli w przypadku, gdy dane drzewo może się przewrócić na drogę lub linię energetyczną, są dopuszczalne. Jednakże – co podkreśla UNESCO – cięcia musi poprzedzać rygorystyczna ocena ryzyka i nie mogą one przybrać formy intensywnego wyrębu i wywozu drewna z lasu. Drzewa zagrażające bezpieczeństwu powinny być obalane i pozostawiane w lesie do naturalnego rozkładu. Działania te muszą być jednak proporcjonalne do zagrożenia, co podkreślali wielokrotnie przedstawiciele Koalicji Kocham Puszczę.

Co oznacza wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawie Puszczy Białowieskiej z 2018 roku?

W kwietniu 2018 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał wyrok, w którym stwierdził, że wycinka narusza prawo Unii Europejskiej, ponieważ została rozpoczęta bez dochowania odpowiednich procedur i stanowi zagrożenie dla zamieszkujących Puszczę zwierząt i chronionych prawem unijnym siedlisk przyrodniczych. Trybunał zobowiązał polski rząd do zakończenia wycinki i wycofania z obiegu prawnego dokumentów, które do niej doprowadziły. Wyrok Trybunału nie oznacza, że nie można prowadzić punktowych i starannie zaplanowanych cięć ze względów bezpieczeństwa.

Jaka jest rola UNESCO w ochronie Puszczy Białowieskiej?

UNESCO to organizacja wyspecjalizowana ONZ, której podstawowym celem jest wspieranie współpracy międzynarodowej w dziedzinie kultury, sztuki i nauki. Puszcza Białowieska wpisana jest na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, na której znajdują się obiekty o wyjątkowym znaczeniu dla całej ludzkości. Jest to duże wyróżnienie i świadectwo szczególnej wartości Puszczy Białowieskiej. Wynikają z tego jednak konkretne zobowiązania, między innymi obowiązek stworzenia Zintegrowanego Planu Zarządzania Obiektem Światowego Dziedzictwa oraz planu zabezpieczenia przeciwpożarowego, o czym UNESCO kilkukrotnie przypominała stronie polskiej. Niestety, dokumenty te do dziś nie powstały. Jest to istotny problem, ponieważ zgodnie z wytycznymi UNESCO to Zintegrowany Plan Zarządzania Obiektem Światowego Dziedzictwa powinien stanowić podstawę do opracowywania wszelkich dokumentów planistycznych dla Puszczy, w tym planów urządzenia lasu.

Czy Puszcza Białowieska jest zagrożona pożarami bardziej niż inne lasy w Polsce?

Nie. Obecnie wysokie zagrożenie pożarowe dotyczy nie tylko Puszczy Białowieskiej, ale wszystkich lasów w Polsce i wynika nie z obecności martwego drewna, tylko z suszy. Jednocześnie zagrożenie pożarowe w Puszczy – lesie o charakterze naturalnym z dużym udziałem drzew liściastych – jest mniejsze niż w wielu lasach gospodarczych. Również duże nagromadzenie martwych świerków nie zwiększa samo w sobie ryzyka pożarowego.

Niestety, czynny system rowów melioracyjnych odprowadzających wodę z Puszczy i obecność napowietrznych linii energetycznych, które mogą zostać zerwane przez upadające drzewa, zwiększają ryzyko wystąpienia pożaru. Zagrożenie pożarowe stwarzają także powierzchnie trawiaste, które pojawiły się głównie na zrębach powstałych w wyniku nielegalnej wycinki w 2017 roku. Ryzyko pożaru zwiększa niepodejmowanie przez Lasy Państwowe wystarczających działań w kierunku obalania martwych drzew bezpośrednio zagrażających liniom energetycznym.

Jakie działania należy podjąć, aby chronić Puszczę Białowieską przed pożarami?

  1. Zakończyć pracę nad “Planem przeciwpożarowego zabezpieczenia i gaszenia pożarów lasu dla polskiej części Transgranicznego Obiektu Światowego Dziedzictwa Białowieża Forest” i przystąpić do jego wdrażania;
  2. Zamienić, przy zachowaniu odpowiednich procedur, napowietrzne linie energetyczne na podziemne, a do tego czasu systematycznie obalać drzewa, które w razie upadku zagrażają przerwaniem instalacji,
  3. Opracować program retencji wody w Puszczy, wymagany przez obowiązujący Plan Zadań Ochronnych Natura 2000;
  4. Zablokować rowy odwadniające obszar Puszczy;
  5. Przywrócić odpowiedni stan istniejącym obiektom retencjonującym wodę;
  6. Doposażyć jednostki strażu pożarnej w rejonie Puszczy.

Dlaczego dla Puszczy Białowieskiej nie wdrożono kompleksowego planu ochrony przeciwpożarowej?

Konieczność opracowania planu przeciwpożarowego zabezpieczenia Puszczy wynika z wymogów UNESCO. W 2019 roku Ministerstwo Środowiska przystąpiło do prac nad planem. Brali w nich udział również przedstawiciele Koalicji Kocham Puszczę. W grudniu 2019 r. Koalicja przedstawiła wstępne rekomendacje do planu. Niestety, pomimo aktywnego udziału w procesie tworzenia planu przedstawiciele Koalicji do dnia dzisiejszego nie otrzymali projektu tego dokumentu do wglądu i konsultacji.

Czy Koalicja Kocham Puszczę nakłaniała Komitet UNESCO do ograniczenia liczby dróg przeciwpożarowych w Puszczy i zakazania usuwania suchych świerków przy liniach energetycznych?

Nie. Jest to informacja nieprawdziwa. Na spotkaniach Komitetu UNESCO w Krakowie 2017 r. oraz w Azerbejdżanie w 2019 r. prezentowaliśmy prawne aspekty bieżącej sytuacji w Puszczy, jednak nigdy nie podejmowaliśmy tematyki dróg przeciwpożarowych oraz braku możliwości wycinania suchych świerków przy liniach energetycznych. Jednocześnie konsekwentnie wskazywaliśmy, że “(…) wszelkie działania w Puszczy Białowieskiej muszą stawiać na pierwszym miejscu ochronę przyrody. Jedynym wyjątkiem jest sytuacja, w której bezpieczeństwo ludzi może być zagrożone.” 

Podkreślaliśmy, że argument o bezpieczeństwie publicznym był wielokrotnie nadużywany dla usprawiedliwienia wycinki w latach 2016 – 2018. Pretekst ten wykorzystano by intensywnie pozyskiwać drewno w miejscach, które ze względu na ich szczególną wartość przyrodniczą są zgodnie z prawem wyłączone z aktywnych działań gospodarki leśnej. Doprowadziło to do dewastacji wielu wartościowych fragmentów Puszczy. Dlatego w listopadzie 2017 r. Trybunał Sprawiedliwości UE podjął również tematykę bezpieczeństwa publicznego i w swoim postanowieniu doprecyzował to pojęcie. TSUE wskazał, że w drodze wyjątku i po przeprowadzeniu stosownej oceny oddziaływania takich działań na przyrodę Puszczy można wycinać drzewa w sąsiedztwie dróg oraz innej ważnej infrastruktury.

Z tego względu sprzeciwialiśmy się i nadal sprzeciwiamy intensywnej wycince w Puszczy Białowieskiej motywowanej zagrożeniem pożarowym. Apelujemy tylko o obalenie nielicznych, starannie wybranych drzew w bezpośrednim sąsiedztwie linii energetycznych, których samoistny upadek mógłby uszkodzić instalacje i spowodować pożar. To dwie różne kwestie i przedstawianie ich w sposób sugerujący, że zmieniliśmy zdanie, jest całkowicie nieuzasadnione.

ClientEarth używa plików cookie by poprawić funkcjonalność strony. Pozostając na tej stronie wyrażasz zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Przeczytaj naszą politykę prywatności.

Aby wyrazić zgodę na użycie nieobowiązkowych plików cookie, kliknij przycisk Kontynuuj.