Skip to content

Obserwuj nas

Otwórz w nowym oknie Wesprzyj
Return to mob menu
ClientEarth

16 lutego 2022

Demokracja

Mechanizm warunkowości jest dobry dla demokracji, klimatu i środowiska

Poszanowanie zasad państwa prawnego ma fundamentalne znaczenie dla demokracji, praw obywatelskich oraz ochrony środowiska i klimatu. Oczekiwaliśmy, że Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej oddali wnioski Polski i Węgier, skarżące unijny mechanizm warunkowości.

Mechanizm warunkowości, czy też procedura “pieniądze za praworządność”, zabezpiecza podstawowe wartości, na których oparta jest Unia Europejska i w przypadku naruszeń praworządności pozwala zablokować wypłatę środków. Polska i Węgry zwracając się do TSUE zakwestionowały jego zgodność z Traktatami UE.

Zgodnie z tą zasadą państwo członkowskie, które dopuszcza się naruszenia, musi ponieść kary finansowe. Nie może przerzucać ich na obywateli i ma obowiązek wypłaty zagwarantowanych środków, takich jak np. dopłaty bezpośrednie dla rolników.

Prezeska Fundacji ClientEarth Prawnicy dla Ziemi Zuzanna Rudzińska-Bluszcz podkreśla:

“W obecnej dekadzie państwa UE muszą działać energicznie i stawić czoła wyzwaniom związanym ze zmianami klimatu. To się nie uda bez olbrzymich środków na zieloną transformację. Z drugiej strony, działania na rzecz klimatu mają sens tylko wtedy, gdy państwa zapewniają swoim obywatelom wolności i prawa właściwe dla demokracji”.

“Mechanizm warunkowości pomaga więc bronić demokratycznego państwa prawnego i bezpiecznego środowiska, zabezpiecza fundusze, przeznaczone na zielone inwestycje i transformację energetyki, które inaczej mogłyby być zmarnowane. A bez tych środków zielona transformacja się nie uda” dodaje prawniczka.

Sytuacja w Polsce wyczerpuje kryteria naruszeń zasad państwa prawnego i stanowi poważne ryzyko dla finansów Unii Europejskiej. To m.in. upolitycznienie prokuratury, m.in. z powodu pełnienia przez Ministra Sprawiedliwości funkcji Prokuratora Generalnego, czy zniesienie systemowych gwarancji niezawisłości sędziowskiej.

“Pełna dowolność w kształtowaniu wymiaru sprawiedliwości może oznaczać brak niezależnej kontroli sądowej dystrybucji i wydatkowania środków unijnych. Organy UE nie miałyby więc narzędzi zapobiegających ewentualnej defraudacji tych środków” wyjaśnia Zuzanna Rudzińska-Bluszcz.

Jak działa mechanizm warunkowości?

Tzw. mechanizm ochrony budżetu Unii (zwany również „mechanizmem warunkowości” lub procedurą „pieniądze za praworządność”), obowiązuje od 1 stycznia 2021 r. Stanowi odpowiedź na nieprzestrzeganie przez niektóre państwa członkowskie, przede wszystkim Polskę i Węgry, norm i wartości Unii oraz na brak skuteczności stosowanych do tej pory instrumentów, takich jak procedura naruszeniowa z art. 258 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej, czy procedura w ramach art. 7.

By Komisja Europejska mogła uruchomić mechanizm, muszą zostać spełnione dwie przesłanki. Po pierwsze, musi zaistnieć naruszenie zasad państwa prawnego w danym państwie członkowskim. Po drugie, naruszenie to musi wpływać, a przynajmniej stwarzać poważne ryzyko wpływu – w sposób wystarczająco bezpośredni – na należyte zarządzanie finansami w ramach budżetu Unii lub na ochronę interesów finansowych UE.

Mechanizm można zastosować w każdej sytuacji, w której państwa członkowskie wykonują budżet Unii, w tym rozporządzają zasobami przydzielonymi z Instrumentu Unii Europejskiej na rzecz Odbudowy i Zwiększenia Odporności, ustanowionego na mocy rozporządzenia Rady (UE) 2020/209415 oraz w ramach pożyczek i innych instrumentów gwarantowanych przez budżet Unii, oraz niezależnie od metody wykonania, którą stosują.

Kryzys praworządności w Polsce może skutkować niezaakceptowaniem przez Komisję Europejską polskiego Krajowego Planu Odbudowy, co z kolei spowoduje, że 170 mld euro wyasygnowanych w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększenia Odporności nie trafi do Polski.

Pieniądze te miały służyć m.in. odbudowie gospodarki po pandemii koronawirusa i chronić społeczeństwa przed jej negatywnymi skutkami. Znaczna część z nich miała być przeznaczona na ochronę środowiska, w tym ochronę klimatu, transformację sektora energetycznego oraz poprawę jakości powietrza.

Dowiedz się więcej: 

  1. Analiza: "Kryzys praworządności oddala nas od zielonego dobrobytu"
  2. Artykuł autorstwa Zuzanny Rudzińskiej-Bluszcz i dra Marcina Stoczkiewicza: Po co planecie demokracja?

ClientEarth używa plików cookie by poprawić funkcjonalność strony. Pozostając na tej stronie wyrażasz zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Przeczytaj naszą politykę prywatności.

Aby wyrazić zgodę na użycie nieobowiązkowych plików cookie, kliknij przycisk Kontynuuj.